Trước khi bắt đầu viết bài giảng của mình, tôi luôn quan tâm tới việc kết nối các yếu tố khoa học thực tế với hình ảnh hư cấu về sự khai sinh của quy chuẩn mới quan sát được trong thời đại hiện nay. Tôi cũng chú ý tới nhiều thử nghiệm chất liệu khác nhau sử dụng “cơ thể” như một chất liệu. Trong bài luận này, phương pháp tiếp cận đề tài của tôi là tìm một chiến lược sẵn có về di chuyển và dùng nó để tái diễn giải chuyển động ngoại biên trong nghệ thuật đương đại.
Là một giám tuyển khách mời tại MAP 2023 với chủ đề Chuyển động Ngoại biên, tôi sẽ thử nghiệm với cách tôi (hoặc chúng ta) có thể tạo ra một diễn giải mới về “Chuyển động”, vượt ra ngoài khái niệm ban đầu mang nghĩa “chuyển động vật lý từ ranh giới này qua ranh giới khác” hay “vượt qua biên giới địa lý”. Trên thế giới, nhiều tập đoàn trong lĩnh vực chuyển động như Mercedes Benz, Toyota, Hyundai,... đã xây dựng cơ cấu cho các loại phương tiện bền vững. Cơ cấu (chiến lược này) được gọi tắt là CASE, đại diện cho kết nối (connected), tự động (autonomous), chia sẻ (shared) và điện tử (electric). “Kết nối” liên kết hai chiều với các hệ thống khác bên ngoài chiếc xe. Một chiếc xe “tự động” là loại phương tiện có thể cảm giác được môi trường và vận hành mà không cần sự tham gia của con người. Nó kết hợp một loạt các cảm biến để tiếp nhận xung quanh như camera, radar, cảm biến tia laser lidar, cảm biến âm thanh sonar, GPS, và các đơn vị đo lường quán tính. “Chia sẻ” có nghĩa là chia sẻ dịch vụ vận chuyển và nguồn lực giữa những người dùng, hoặc đồng thời hoặc tiếp nối. Nó bao gồm giao thông công cộng, di chuyển vi mô (xe đạp, xe máy công cộng), các dạng chia sẻ bằng xe hơi (ô tô chung, dịch vụ đặt xe con, xe khách theo yêu cầu), và các hình thức dựa trên phương tiện hàng ngày hoặc đi xe chung (xe máy, ô tô). Một chiếc xe điện hoàn toàn hoặc một phần điều khiển bằng động cơ điện. Theo báo cáo của Viện Phát triển Hàn Quốc năm 2022, ngành công nghiệp vận chuyển Hàn Quốc được ghi nhận đừng thứ năm thế giới về năng lực sản xuất và điều này dẫn tới việc đẩy nhanh sự phát triển và đầu tư vào lĩnh vực di chuyển. Tôi hình dung rằng chiến lược này sẽ được áp dụng vào lĩnh vực nghệ thuật của Hàn Quốc, và đây là những điểm kết nối tác phẩm của nghệ sĩ. Ý tưởng này có thể đọc được khả năng di chuyển hiện tại-tương lai, khả năng di động và các điểm di chuyển giả định mới.
Dựa trên CASE, tôi muốn dành thời gian trong bài giảng để chuyển từ “chuyển động” thành một hành động như một giao hội giữa những giai đoạn và không gian khác nhau cho ký ức và tương tác tập thể, bao gồm cả thế giới vật lý và thế giới ảo. Nói đến cụm từ viết tắt CASE, tôi chỉ ra ba đặc điểm (mỗi cái sẽ được bàn đến trong một chương), tập trung vào các nghệ sĩ mới nổi có ý nghĩa đối với nghệ thuật đương đại Hàn Quốc: Quỹ đạo tập thể, Liên kết vô hình và từ Thế giới bên ngoài màn hình tới Hiện thực. Trong mỗi một chương, tôi sẽ viết về một triển lãm, một nghệ sĩ hay một tác phẩm. Trong Chương 3 của bài giảng, Liên kết vô hình, tác phẩm đại diện của Ikhyun Gim Vào trong ánh sáng được trình chiếu trực tiếp tại địa điểm diễn giảng. Trong tiểu luận này, tôi sẽ đi sâu hơn một chút vào Quỹ đạo tập thể (Chương 1) và Từ Thế giới bên ngoài màn hình tới Hiện thực (Chương 2) bằng cách tập trung hơn vào các tác phẩm hội họa và điêu khắc có thể xem được trong vựng tập này.
1) Quỹ đạo Tập thể
Khi tôi nghĩ về chuyển động ở Hàn Quốc trong thời đại ngày nay, một trong những từ khóa là “tập thể”. Như chiến lược CASE đã chứng minh, “Chia sẻ” có khả năng sẽ đại diện cho các tình huống di chuyển trong một Seoul năng động và lai tạo. Cụ thể hơn, chính phủ Hàn Quốc đã lựa chọn một hệ thống công cộng ở hầu hết các thành phố cho các loại phương tiện xe đạp công cộng, xe ba bánh Segway và kickboard điện. Hệ thống tự động tạo ra những quỹ đạo, dấu vết và ký tức tập thể. Phương tiện từng là vật sở hữu trước kia nay trở thành phương tiện giao thông công cộng. Nó dường như giống một biểu tượng hơn, với một lộ trình tương đối vi mô và mang tính cá nhân, và kích thích một dạng hoài niệm. Tuy nhiên bằng cách chia sẻ nhiều lộ trình và dữ liệu của chúng, các xe đạp như một phương tiện giao thông tập thể được tái định nghĩa thông qua ý tưởng mua thời gian cùng những người khác. Các công dân thực hiện một hành trình mỗi ngày và tái tạo ra ý tưởng này.
Triển lãm Người lái khoảnh khắc ở Suchi, một không gian nghệ thuật phá cách tại Seoul, trưng bày tác phẩm của hai nghệ sĩ trẻ Hàn Quốc, Jio Yoo và Gilly Ghim. Triển lãm chủ yếu bao gồm điêu khắc của Yoo và tranh của Ghim. Ghim tuyên bố rằng xe đạp không còn là bạn đồng hành chia sẻ kỷ niệm trong quá khứ, và anh tập trung vào dịch vụ cho thuê xe đạp công “Ddereung-ee”. Phí thuê khoảng 1 đô la mỗi giờ và dành cho cả người Hàn Quốc và người nước ngoài. Theo nghiên cứu mới nhất về xe đạp công cộng tại Seoul vào năm 2018, hệ thống có khoảng 1.163 trạm xe nơi người dùng có thể tự do thê và trả xe. Đây là một hệ thống trung gian cung cấp dịch vụ tức thì được đo bằng đơn vị thời gian. Ghim đực biệt tập trung và khoảnh khắc, và vào những bộ phận của Ddareung-ee chẳng hạn pê-đan, tay lái, yên xe,... Điều anh phát hiện ra là chiếc xe tự viết lên câu chuyện của chính nó thông qua những nhiều chủ nhân tạm thời.
Việc làm thêm nhấn mạnh vào những chiếc pê-đan thuộc về những người chủ xe cứ mỗi giờ lại đổi xe một lần. Nghệ sĩ cố gắng xếp lớp các tuyến đường luôn thay đổi và ký ức tập thể do rất nhiều người tạo ra. Tựa đề Việc làm thêm, xuất phát từ trải nghiệm thuê một chiếc xe đạp và làm dịch vụ giao hàng bán thời gian. Như một ví dụ rời rạc, trải nghiệm của nghệ sĩ ám chỉ một loạt các vấn đề hiện tại ở Hàn Quốc – không chỉ là những cách thức di chuyển mới, mà còn cả bản sắc và lao động của một nghệ sĩ. Ngoài ra tôi còn thấy nó đại diện cho tình trạng của nghệ thuật và nghệ sĩ đương đại, những người phải kiếm sống bằng các công việc bán thời gian như giao hàng, trái ngược với cơ sở hạ tầng ổn định.
[H.1] Gilly Ghim, Việc làm thêm (2023), 195 x 45cm, acrylic trên toan. Bản quyền hình ảnh thuộc về nghệ sĩ.
Cột của Yoo tái tạo những chiếc thảm lót chân xe máy theo chiều dọc. Hầu hết thảm lót chân xe máy không phải là vật có tọa độ cố định mà liên tục chuyển động. Cô ngẫu nhiên nhặt một tấm thảm lót chân bỏ đi và đúc lại nó, để lộ cả những vết xước và biến dạng của nó. Cô sao chép tấm thảm nhiều lần và nó trở thành một cây cột trong phòng trưng bày. Đây là một nỗ lực nhằm thay đổi bản chất và chức năng của sự chuyển động hướng về phía trước. Cô nhấn mạnh những dấu vết thời gian còn sót lại trên tấm thảm lót chân bằng cách di chuyển tới lui. Cột mô tả một dạng quỹ đạo mới bằng cách vượt qua GPS do một người sử dụng với các tọa độ thẳng đứng. Tác phẩm tưởng tượng những dấu vết và thời gian của hình ảnh còn lại qua quá trình khám phá, tháo rời, và kết hợp những ký ức tập thể của nghệ sĩ và những người vô danh. Di chuyển theo một lộ trình do các tọa độ tự động tạo ra. Mặt khắc, nghệ sĩ cũng tạo hướng cho tác phẩm của mình bằng cách đúc hoàn bộ lịch sử các bộ phận của sự di chuyển, một cách tiếp cận rất tốn công sức.
Ở Hình 2, góc nhìn chính của triển lãm Người lái Khoảnh khắc, các tác phẩm được trưng bày đan xe. Từ bất cứ góc độ nào khán giả không thể chỉ nhìn thấy riêng một tác phẩm. Mỗi tác phẩm liên tục can thiệp, thể hiện chiều hướng và suy nghĩ của riêng chúng.
[H.2] Ảnh sắp đặt triển lãm Người lái khoảnh khắc. Bản quyền hình ảnh thuộc về nghệ sĩ.
Qua triển lãm Người lái Khoảnh khắc, tôi giới thiệu một hệ thống chia sẻ chuyển động như một ví dụ về việc ứng dụng CASE tại Hàn Quốc, và các nghệ sĩ cùng triển lãm đã chủ động lấy chúng làm đề tài và đưa vào tác phẩm của họ. Tôi khám phá mối liên hệ giữa lao động của nghệ sĩ, và những hệ thống công cộng và tự động trong nghệ thuật đương đại Hàn Quốc ở quỹ đạo mà chúng tạo ra và thời tính mà chúng chia sẻ.
2) Từ Thế giới bên ngoài màn hình tới Hiện thực
Khi vượt qua ranh giới các ý tưởng của mình về chuyển động, đầu tiên, tôi muốn xác định đâu là vị trí hoặc địa điểm của chuyển động. Dựa vào cách vị trí hoặc địa điểm được xác định, hình thức mà chuyển động mang lại kết quả kỳ quái hoặc khó lường. Tôi coi thế giới bên ngoài màn hình như một dạng lãnh thổ khác trong thời đại hiện nay.
Vào tháng 11/2023, tôi giám tuyển một triển lãm mang tên Một ca cấy ghép cố ý và chóng vánh như một phần của Hé lộ X (Liên hoan Nghệ thuật & Công nghệ Seoul). Triển lãm chất vấn cách con người tiếp tục dấn bước với vô số các ca cấy ghép, tái tổ hợp, loại trừ và dung hợp mà chúng ta đã trải qua, và những thử nghiệm cùng thỏa hiệp nào là cần thiết cho hành trình này. Trong những nghệ sĩ sắp đặt-phương tiện truyền thông, chỉ có một họa sĩ – Sungju Ham (sinh năm 1990). Ham sống và làm việc tại Seoul. Dưới ảnh hưởng của cha mình, người điều hành một tiệm trò chơi điện tử, tác phẩm của anh có xu hướng liên quan tới những hình ảnh và thiết bị game phổ biến từ thập niên 1980 đến nay. Tác phẩm của anh nắm bắt khoảnh khắc của quy chuẩn kỹ thuật số được thấy trong thời kỳ đương đại và dường như hoạt động như thể nó tăng dần về âm lượng. Các tác phẩm của Ham gợi ra hoại niệm kỹ thuật số bằng cách đề cập đến những game cũ như Tekken và Truyền thuyết Zelda. Ngón tay bắt chéo cố gắng nắm bắt một chuyển động trên màn hình, đặc biệt là khoảnh khắc có lỗi xuất hiện khi di chuyển một vật thể bằng chuột. Khi chúng ta tương tác với internet, click và kéo là một dạng chuyển động. Con trỏ máy tính có thể là thiết bị di chuyển nhiều khi gặp lỗi một cách kỳ cục và đem nó lên mặt toan vật lý.
[H. 3] Sungju Ham, Ngón tay bắt chéo (2022), sơn dầu trên toan, 65 x 91cm.
Bản quyền hình ảnh thuộc về nghệ sĩ.
Ngoài ra, tiếp cận của Ham đối với hội họa cũng đánh dấu chính hình ảnh như sự dịch chuyển. Anh đem các hình ảnh từ màn hình lên mặt toan vật lý thông qua sự diễn giải cá nhân. Nghệ sĩ bắt đầu bằng cách thu thập hình ảnh từ các cộng đồng game, và sau đó dịch chuyển và biên dịch chúng với mong muốn thoát khỏi những thứ tương tự màn hình. Đây là một loạt tranh có tên Găng tay quyền năng. Găng tay quyền năng là một thiết bị điều khiển game đeo tay do Hệ thống Giải trí Nintendo thiết kế. Găng tay quyền năng thu hút sự chú ý của công chúng vì nỗ lực rất sớm của nó trong việc hệ cơ học hóa game thực tế ảo, nó bắt đầu được quảng bá năm 1989 nhưng đột ngột bị ngừng sản xuất chỉ một năm sau đó vào năm 1990. Thiết bị này biến mất vì nó thao tác không chính xác và có mức giá phi kinh tế. Ham thử nghiệm cách một thiết bị trò chơi điện tử cũ có thể trở thành một meme trên màn hình và quay lại đời thực qua tranh vẽ trên toan. Anh thực hiện thử nghiệm này bằng việc vẽ các hình ảnh giống hệt nhau trên nhiều bức tranh, và khám phá khả năng của hình đảnh động ở một địa hạt mới.
[H.4 ] Sungju Ham, Găng tay quyền năng (2023), sơn dầu trên toan, 34×24 cm, 145×112cm. Bản quyền hình ảnh thuộc về nghệ sĩ.
Những hình ảnh kỳ dị này luôn khiêu khích khi công nghệ vẫn tiếp tục tiến bộ. Thực hành của anh được cho là đã nắm bắt những khung cảnh lạ lẫm, và có vai trò như một phương tiện di động dẫn dắt các khoảnh khắc và chuyển động quá khứ xảy ra từ trực tuyến sang ngoại tuyến.
Trong tiểu luận này, tôi đã đi sâu vào trong hiểu biết mơ hồ rằng chiến lược CASE có thể giải thích cách nó được áp dụng trong bối cảnh nghệ thuật Hàn Quốc, thêm vào đó, cả cách nó được đọc trong các tác phẩm của các nghệ sĩ Hàn Quốc. Tóm lại, thay vì chỉ nêu ra một nghiên cứu điển hình, tiểu luận này đặt các tác phẩm cạnh nhau cùng các nghệ sĩ đương đại nhằm chạm tới nhiều phương pháp luận và mở rộng ý nghĩa của chuyển động. Tiểu luận này (cùng bài giảng) có thể được coi như một thử nghiệm mới kết nối các thế giới trực quan của nghệ sĩ với một cơ cấu tiền nghiên cứu trong một lĩnh vực hoàn toàn khác biệt, chỉ ra rằng chúng cuối cùng đã được kết nối lẫn nhau về mặt văn hóa xã hội. Nhiều tầng lớp cộng sinh trong một thế giới đan cài. Việc mở rộng ý tưởng vì thế mà có thể là một sự chuyển động ngoại biên linh hoạt, cho phép hiểu biết thông qua việc thâm nhập cấu trúc vào các địa hạt khác, cái có vẻ xa xôi, nhưng thực chất lại ở ngay tầm tay.
Tài liệu tham khảo
Biên dịch Anh–Việt: Phan Yến Nhi
Before I start to write about my lecture, I am always interested in linking factual scientific factors with fictional images of the birth of new normality observed in the current era. Also, I focus on various media experiments that use the “body” as a medium. In this essay, my methodology to access a theme is finding an existing strategy in mobility and applying it to reinterpret alternative mobility in contemporary art.
As a guest curator of the MAP 2023 under the theme of Alternative Mobility, I would experiment with how I (or we) can generate a new interpretation of “Mobility”, beyond the original concept of “physical movement from the border to the other border” or “crossing the geographical boundary.” Internationally, many conglomerates involved in the mobility industry such as Mercedes Benz, Toyota, Hyundai, etc., have built frameworks for future sustainable vehicles. The framework (strategy) adopted the acronym CASE which stands for connected, autonomous, shared and electric. “Connected” communicates bidirectionally with other systems outside of the car. An “autonomous” car is a vehicle capable of sensing its environment and operating without human involvement. It combines a variety of sensors to perceive its surroundings such as cameras, radar, lidar, sonar, GPS, and inertial measurement units. “Shared” stands for the sharing of transportation services and resources among users, either concurrently or one after another. This includes public transit, micromobility (bike sharing, scooter sharing), car-based modes (carsharing, rides on-demand, and microtransit), and commute-based modes or ridesharing (carpooling). An electric vehicle is completely or partially driven by an electric motor.1 According to the Korean Development Institution’s report in 2022, the Korean mobility industry has recorded the fifth largest production volume in the world and it leads to accelerated development and investment in mobility. I figured out that this strategy would be applied to Korean art scenes, and there are points that are connected to the artists' works. This idea was able to read current-future mobility, the mobile, and the newly assumed points of movement.
Based on CASE, I aimed to make the lecture a time to transition the word “mobility” to acting as a conjunction between different periods and spaces for collective memories and interactions, including the physical world and the virtual world. Referring to the CASE acronym, I draw out three features (one per chapter), specifically highlighting emerging artists, that have implications for contemporary Korean art: Collective Trajectory, From the World Beyond the Screen to Reality and Invisible Connection. I will write on one exhibition, artist or artwork in each chapter. In the lecture Chapter 3, Invisible Connection, the representative work of Ikhyun Gim's Into the light was screened through lecture on site. In this essay, I will go a bit deeper into Collective Trajectory (Chapter 1) and From the World Beyond the Screen to Reality (Chapter 2) by focusing more on the paintings and sculpture that can be observed in the pages of the catalogue.
1) Collective Trajectory
When I think of mobility in Korea in the current era, one of the keywords is “collectivity”. As the CASE strategy demonstrated, “Sharing” would possibly represent the mobility circumstance in dynamic and hybrid Seoul. To be specific, there is a public system that the Korean government designated for most cities for sharing bicycles, Segways and electronic kickboards. The system automatically makes collective trajectories, traces, and memories. Vehicles used to be an object of possession before being public transportation. It was likely more of a symbol, with a relatively microscopic and personal route, and stimulated a sort of nostalgia. However, by sharing different routes and their data, bicycles as a collective transportation are redefined through the idea of purchasing time with others. Citizens make an everyday journey and create this idea anew.
There was the exhibition Moment Rider in Suchi, an alternative art space located in Seoul, with two young Korean artists, Jio Yoo and Gilly Ghim. The exhibition mainly consists of Yoo’s sculptures and Ghim’s paintings. Ghim states that the bicycle is no longer the only partner that shared memories in the past, and he focuses on “Ddareung-ee” which is the public bicycle rental service. It costs about 1 dollar an hour and is accessible to people from in and out of Korea. According to the latest research on Seoul public bicycles in 2018, the system has about 1,163 stations at which users can rent and return bikes freely. It is an intermediary system that provides immediate service measured in units of time. Ghim specifically concentrates on the moment, and on parts of the Ddareung-ee such as pedals, handles, seat, etc. What he found is that the vehicle itself wrote its own stories through multiple and temporal owners.
Part Time Job highlights the pedals that are possessed by the owners who keep changing every hour. The artist attempts to stack layers of dynamic routes and collective memories that a variety of people create. The title, Part Time Job, originated from the experience of renting a bicycle and working part-time delivery service. As a fragmentary example, the artist's experience implies a range of current issues in Korea – not only new mobility, but also identity and labour as an artist. Furthermore, I found that it represents the situation of contemporary art and artists who are forced to support themselves with a part-time job as a deliverer, in contrast with the stable infrastructure.
[Fig.1] Gilly Ghim, Part Time Job (2023), 195 x 45cm, acrylic on the canvas. Courtesy of the artist.
Pillar by Yoo replicates motorcycle foot mats vertically. Mostly motorcycle foot mats are not objects with fixed coordinates but are constantly moving. She randomly collected a discarded foot mat and cast it, revealing both its strains and scratches. She replicated it repeatedly, and it became pillars of the exhibition space. It is an attempt to switch the nature and function of the mobile that moves forward. She highlighted the traces of time left on the foot mat by moving forward and backwards. Pillar depicts a new type of trajectory by crossing the GPS that someone used with the vertical coordinates. The artwork imagines the traces and time of images left behind through discovery, disassembling, and combination of the collective memories of the artist and the anonymous. The mobile followed a route created by automated coordinates. On the other hand, the artist built the direction of her artwork by casting the entire history of part of the mobile, which is a very labour intensive approach.
In Figure 2, the main installation view of Moment Rider, artworks are interventionally displayed. Viewers can't just look at one artwork from any angle. Each work intervenes constantly, expressing their own direction and thoughts.
[Fig.2] Installation view of Moment Rider. Courtesy of the artist.
Through the exhibition Moment Rider, I introduce the mobility sharing system, which is an example of CASE applied in Korea, and the artists and exhibition that engage and bring it to their artwork actively. I explore the junction between the labour of artists, and shared and automated systems in contemporary Korean art at the trajectory they create and the temporality they share.
2) From the World Beyond the Screen to Reality
When I push the boundary of my ideas about mobility, at first, I would like to define where could be the position or location of the mobile. Depending on how the position or location is specified, the form of mobility results in the bizarre or unpredictable. I treat the world beyond the screen as a different type of territory in the current era.
In November 2023, I curated the exhibition entitled A Deliberate and Rapid Transplant as a part of Unfold X (Seoul Arts & Tech Festival). The exhibition questioned how we will progress with the multitude of transplants, recombinations, rejections, and approvals that we have undergone, and what experiments and compromises are required for this journey. Among the media-installation artists, there was only one painter – Sungju Ham (b. 1990). Ham is based in Seoul. Under the influence of his father, who ran an arcade, his works tend to be related to game images and devices that were popular from the 1980s to now. His works capture the moment of digital normality seen in the contemporary era and seem to work as if increasing in volume. Ham’s works evoke digital nostalgia by referring to old-school games such as Tekken and The Legend of Zelda. Fingers Crossed attempts to capture a movement on the screen or monitor, especially the moment of error occurring when moving an object with a mouse. When we interact with the internet, clicking and dragging is a type of movement. The mouse cursor can be the mobile weirdly experiencing a bug and bringing it to the physical canvas.
[Fig. 3] Sungju Ham, Fingers Crossed (2022), oil on canvas, 65 x 91cm. Courtesy of the artist.
Furthermore, Ham’s approach to the painting marks the image itself as mobile. He brings the images from the screen to the physical canvas through his own interpretation. The artist starts with collecting images from game-based communities, and then transitions and translates them with his impulse to escape from the quasi-screens. This is a series of paintings called Power Glove. The Power Glove is a wearable game controller designed by the Nintendo Entertainment System. Once Power Glove gained public attention due to its early attempt to make VR game mechanics, it started a promotion in 1989 and surprisingly stopped production a year after in 1990. The device disappeared because it had inaccurate manipulation and uneconomic prices. Ham experimented with how an old game device could become an on-screen meme and come back to the off-screen through painting on canvas. He practises this experiment by painting the same image on various canvases, and explores the possibility of moving images into new territory.
[Fig.4 ] Sungju Ham, Power Glove (2023), oil on canvas, 34×24 cm, 145×112cm. Courtesy of the artist.
These bizarre images keep provoking as technology continues to advance. His practices are supposed to capture weird scenery, and act as a mobile vehicle to lead the past moment and movement happening from online to offline.
In this essay, I delve into a vague inkling that CASE strategy is able to explain how it could be applied to the Korean art scene and, furthermore, how it could be read in the works of Korean artists. In a nutshell, rather than merely doing a case study, this essay put artworks together with contemporary artists to touch on varied methodologies and expand the meanings of mobility. This essay (and lecture) can be seen as a new experiment that links the artists’ worlds of view with a pre-researched framework in a completely different field, showing that they are socioculturally and eventually interconnected. The various layers coexist in an intertwined world. The expansion of the idea would thus be flexible alternative mobility, allowing understanding through structural penetration of other terrain, which seems far off, but is actually close at hand.
Reference List
